از پشت شیشه‌ها به خیابان‌ نظر کنید!

ولیعصر شدن یک خیابان: درس‌هایی از خیابان ولیعصر

ولیعصر شدن یک خیابان: درس‌هایی از خیابان ولیعصر

تعداد بازدید: 606نظر: 0

ولیعصر خیابانی با سرشتی خاص است و احتمالاً همگان با این گزاره موافق‌اند. زمین‌های مابین قریه‌ی شمیران تا هسته‌ی تهرانِ تاریخی برای سالیان متمادی چیزی جز تپه‌ماهورهای رها شده نبود، تا اینکه جاده‌ی پهلوی کشیده شد؛ چراغ سبزی برای توسعه به‌سمت شمالِ خوش‌‌آب‌و‌هوا که به‌مدد تکمیل تدریجی لوله‌کشی سراسری تهران در دهه‌ی چهل، شتاب بیشتری هم پیدا کرد. زمین‌های این قسمت از شهر به صورت تاریخی در کنترل بزرگ‌مالکین و شازده‌های قاجار بود که به‌مرور تفکیک و به مردم فروخته شدند. کمی بعد، فراگیری استفاده از اتومبیل در تهران معاصر منجر به نوعی انفجار در اندازه‌ی شهر شد و نخستین طرح جامع تهران نیز به این روند دامن زد. این طرح در دو محور اصلی توسعه‌ی افقی شهر را برنامه‌ریزی کرد: در محور شرقی–غربی به سوی کرج و در محور شمالی-جنوبی به سوی شمیران. بار اصلی این وظیفه در محور اخیر روی دوش خیابان پهلویِ آن‌سال‌ها یا همان خیابان ولیعصر گذاشته شد.

از آن زمان تاکنون، ولیعصر وقایع و حوادث بسیاری را از سر گذرانده و هر روز بیش‌ازپیش ردی از آن در قلب و خاطر مردم نشسته است. حال که ولیعصر را تا بدین ‌پایه تحسین کرده‌ایم، سوال اینجاست: چرا ولیعصر، ولیعصر شد؟ آیا می‌شود باز هم ولیعصر ساخت؟ واکاوی اجزای ولیعصر برای برنامه‌ریزان شهری چه درس‌هایی می‌تواند داشته باشد؟

خیابانِ خیابان‌های تهران

ولیعصر نماد خیابانی تهرانی است. می‌گویند تهران چنارستان است و اگر از قرینه‌ی چنارستان بپرسید، نخستین پاسخ ولیعصر خواهد بود؛ طرفه اینکه مجموع حجم فعالیت‌های تجاریِ انتفاعیِ مجاور خیابان ولیعصر از بازار تهران هم بیشتر است. وزارتخانه‌ها، سفارتخانه‌ها، دانشگاه‌ها و فضاهای تفریحیِ پیرامون ولیعصر را اگر از تهران بگیرید چهره‌ی تهران تبدیل به چیزی شبیه شرق و غربش خواهد شد.
اهالی بخش‌های شرقی، تهران نیمه‌ی غربی را آشفته و بی‌سروسامان می‌دانند. متقابلاً غرب‌نشین‌ها هم همین تصور را درباره‌ی بخش شرقی شهر دارند. با وجود این، تصویر ذهنی هر دو گروه از تهران بدون ولیعصر چیزی کم دارد. انگار ولیعصر مفصلی است که روایت شرق را به روایت غرب تهران می‌رساند و هم‌زمان شمال و جنوب تهران را به هم می‌دوزد. اگر شهر ری را از تهران جدا کنیم، ولیعصر تقریباً شمالی‌ترین و جنوبی‌ترین محلات تهران را با کشیدگی بی‌مانند خود به هم وصل می‌کند. باید توجه داشت که این کشیدگی تنها ناشی از برنامه‌ریزی شهری و مهندسی ترافیک نبوده و بخش‌های مهمی از خیابان جدید، منطبق بر محورهای تاریخمند تعریف شده‌اند.